Kripto Paralar Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Kripto Paralar Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

    Kripto paraların büyük değer kazanması sonrasında piyasaya büyük bir yatırımcı kitlesi girdi. Uzun zamandır bu piyasayı takip eden birisi olarak artık sokağa çıktığımda insanların kripto paralar üzerine konuştuğunu görmek açıkçası beni şaşırtmıştı. Bu yazıda, genel kavramlar ile ilgili herkesin anlayabileceği düzeyde, teknik konulara çok fazla girmeden sıkça sorulan sorulara açıklık getirmeye çalışacağım.


1- Kripto para nedir?

Dünya çok hızlı bir şekilde dijitalleşiyor. Artık alışverişlerimizi internet üzerinden yapıyor, postalarımızı internet üzerinden gönderiyoruz. Kripto para da isminden anlaşılacağı üzere bir şifreleme teknolojisi üzerine kurulan dijital para birimidir.


2- Blockchain nedir?

Bir önceki soruda bahsettiğimiz şifreleme teknolojisi blockchain'dir. Blockchain, herkesin görebileceği şeffaf bir yapıdır. Bu da herhangi birinin cüzdanından başka bir cüzdana kripto para gönderdiğinde herkesin görüntüleyebileceği anlamına gelir. Blok zincirinde her blok bir önceki bloğun onayıdır. Bu sayede siber saldırılarla aralara bloklar eklenemez. Yeni bir blok oluşturmak için de bu bloğu onaylayacak miningcilere ihtiyaç olacağından sistem güvenliği üst düzeydedir.


3- Blockchain nasıl çalışır?

Onur adındaki biri, İlyas adındaki birine 10 ETH kripto para göndermek istesin. Onur, İlyas'ın cüzdan adresini ister. İlyas cüzdan adresini verir, 10 ETH gönderme isteği oluşturulur. Oluşturulan istek ağdaki makinelere gider, makineler para gönderimini onaylar. Her kripto para için onay sayısı değişkenlik gösterir. Verdiğimiz örnekteki Ethereum için 20 onay gerekmektedir. 20 onay alındıktan sonra, onay veren kişiler ödüllendirilir ve blok zinciri üzerinde yeni bir blok oluşturulmuş olur, transfer gerçekleşir.


4- Mining nedir?

Bir önceki soruda, kripto para transferi için onay gerektiğinden ve ağın içinde bulunan makineler tarafından onaylandığından bahsetmiştik. Bu onaylamaları mining yapan kişilere borçluyuz. Para aktarımı sırasında ağa giden istek rastgele, boşta olan bir makineye gider ve onay gerçekleşir. Bu sayede miningci ödülü olan belli bir miktar kripto parayı alır.


5- Miningten ne kadar para kazanılır?

Miningten ne kadar para kazanıldığının kesin bir cevabı yoktur; çünkü belli parametrelere bağlıdır. Kaç tane ekran kartınız var, yüzde kaç verimlilikle çalışıyor, hangi coini kazıyorsunuz, kazdığınız coinde ne kadar kişi daha mining yapıyor, bulunduğunuz şehirde yaptığınız mining elektrik faturanıza nasıl yansıyacak şeklinde birçok sorunun cevabına ihtiyacınız var. Bazı sorular akıllarda soru işareti bırakmasın diye daha detaylı açıklayalım: Ekran kartları modelden modele kazım hızında değişiklik gösterir. Kazım hızı yüksek  ve çok sayıda ekran kartının getirisi de çok olur. Ekran kartının verimliliği de kazım oranını etkileyen etkenlerden biri; yüksek verimlilikte çalıştırılan kartlar daha çok işlem yapacaktır fakat soğutması iyi yapılmazsa kartın ömründe azalma olacak verimlilik ve kâr düşecektir. Diğer bir soruya gelecek olursak, eğer mining yaptığınız coinde mining yapan makine sayısı çok fazlaysa ve bu coinde yapılan işlemler azsa kârınız düşecektir; çünkü daha önce bahsettiğimiz üzere işlemler makinelere rastgele dağıtılıyor. Az işlem ve çok makine varsa işlemin sizin makinize gelme oranı matematiksel olarak düşecektir. Elektrik faturasına gelecek olursak, eğer bulunduğunuz şehirde elektrik tüketim ücreti düşükse doğal olarak yapacağınız kâr da artacaktır.

Ortalama Değer Hesaplamak İçin Bazı Siteler: 2CryptoCalc

Kryptex Mining Calculator


6- Hangi kartlarla mining yapılır?

Şu anda en sık kullanılan kartlar AMD RX 570,580,590 / Nvidia 1080Ti, RTX 2070, RTX 2060 Super.


7- Staking nedir?

Staking, bir kripto para birimini harcama veya transfer yapmadan cüzdanınızda kilitlemenize denir. Bu strateji piyasada dolaşan arzı azaltarak kripto paranın değer kazanmasını sağlar. Piyasada 100 tane kalem olduğunu varsayalım. Eğer biri piyasadaki 50 kalemi bir yere kilitler ve piyasaya sokmazsa artık piyasada 50 tane kalem kalmıştır. Kalem sayısı azaldığı için de insanlar kalemi alabilmek için daha fazla para vermelidir. Stake işlemini reel hayattaki faiz gibi düşünebilirsiniz. Örneğin, banka hesabına 1000 TL attınız ve yıllık tahmini getirisi %5 olacak ve o paraya dokunamayacaksınız, staking tam olarak budur. Stakingde önemli nokta şudur: Siz 1000 TL attınız ve paranızı yatırdığınız zamanda dolar 5 TL'ydi diyelim. Bu durumda yatırdığınız para 200$'a tekabül ediyor. Bir yıl sonra dolar kurunun 7 TL olduğunu düşünün, bu paritede TL değer kaybetmiş oldu. 1000 TL ana paranız + 50 TL faiz getiriniz = 1050 TL. Dolar kuruna çevirdiğinizde ise 1050/7= 150$. Aslında 50$ zarar ettiniz. Aynı şekilde stake ettiğiniz kripto paranın değeri azalırsa elinizdeki kripto para miktarı artsa da o kurdan satarsanız zarar edeceksiniz.


8- Proof of Work (PoW) nedir?

Proof of Work, madencilerin onay yaparak ödül kazandığı sisteme denir.


9- Proof of Stake (PoS) nedir?

Sermaye temelli sistemdir. Stake yapan kişilerin ödül kazandığı sisteme denir. Proof of Stake protokolünde cüzdanlar arası kripto para gönderimi yine onaylar şeklinde gerçekleşir. Cüzdanda kitli tutulan paralar, PoW protokolünde makinelerin yerini tutuyor diyebiliriz. Cüzdandaki para ne kadar fazla olursa onay gelme ihtimali o kadar artıyor. Dolayısıyla cüzdanda ne kadar fazla kilitli para tutarsanız o kadar fazla ödül kazanma şansınız oluyor.


10- Kuantum bilgisayarları kripto paraları kırabilir mi?

Mevcut kuantum bilgisayarları arasında en fazla qubit barındıran makine, IBM'in 50 qubitlik kuantum bilgisayarıdır. Uzmanların fikrine göre kripto paraların da şifrelenmesinde kullanılan SHA-256 algoritmasının kırılabilmesi için en azından 200 qubitlik bir kuantum bilgisayarına ihtiyacımız var. Bunun yanında kuantum bilgisayarları %100 doğru sonuç vermiyor; çünkü belli durumlarda qubitler kararsız davranabiliyor. Bu teknoloji üretilene kadar şifreleme algoritmaları nasıl gelişim gösterir veya kripto para piyasası nasıl bir farklılık gösterir bilemeyeceğimizden bu soruya kesin bir yanıt vermek mümkün değildir, şimdilik sadece elimizdeki verilere bakılarak mümkün olmadığını söyleyebilirim.




11- Kripto paraları saklamanın en güvenli yolu nedir?

Kripto para borsalarıyla ilgili son günlerde birçok dolandırıcılık haberi gördük. Bu yüzden bu konuya bir açıklık getirmek istedim. Birçok devlet bu konuyla ilgili yasal düzenlemeler yapıyor ve borsalardan belli miktarda garanti isteyeceklerini tahmin ediyorum. Şu anki durumumuzda ise en mantıklı seçenek fiziksel soğuk cüzdan edinmektir. Soğuk cüzdanlar USB'ye benzer şekilde bilgisayarınıza takarak kripto para cüzdanınızı oluşturup borsalardaki paranızı çekebileceğiniz fiziksel aygıtlardır. Bunun dışında borsalara gelen yorumlar, firma geçmişi, kullanıcı sayısı ve kurucusu hakkında edinilen bilgiler doğrultusunda yatırım yapmanızı tavsiye ederim.


12- Kripto paralar legal mi?

Evet. Sadece son getirilen düzenleme ile kripto paralar ile ödeme gerçekleştirilemeyecek. 

(08.05.2021 tarihindeki güncel durumdur, yeni düzenlemeler durumunda değişiklik gösterebilir.)


13-Kripto paralar illegal işlemlerde mi kullanılıyor?

Kripto paralar, ilk çıktığı dönemlerde "Deep Web" denilen standart tarayıcılarla ulaşamayacağınız internet adreslerinin bulunduğu ve illegal işlerin para karşılığında yapıldığı iddia edilen internetin karanlık tarafı olarak adlandırılan sitelerde ödeme yöntemi olarak sıklıkla kullanılıyordu. Hem merkeziyetsiz oluşu, hem cüzdan sahibinin anonim oluşu, hem global oluşu sebebiyle dolandırıcılar tarafından sıklıkla kullanılıyordu. Günümüzde ise daha çok yatırım amaçlı kullanılıyor. Bunun yanında kripto paralar ve blockchain teknolojisi kullanarak güvenliği yüksek, hızlı, verimli sistemler oluşturulabiliyor.


14- Merkeziyetsiz sistem nedir?

Merkeziyetsiz sistemlerde bir hiyerarşi bulunmaz. Herkes eşit konumdadır ve bir otorite yoktur, sistem kendi kendine işler. Örneğin, Satoshi Nakamoto, Bitcoin sistemini oluşturan kişidir fakat standart bir kullanıcıdan farkı veya üstünlüğü yoktur.


15- Kripto parayı yaratan kişi/kurumlar kripto para basamazlar mı?

En sık aldığım sorulardan birisi bu. Satoshi, cüzdanına 50 BTC eklese kim fark edecek ki? Sistem şeffaf olsa bile her gün binlerce işlem dönüyor ve BTC'nin milyonlarca arzı var diye düşünüyor olabilirsiniz fakat durum öyle değil. Blockchain teknolojisinden bahsederken, yeni bir bloğun nasıl oluştuğunu anlatmıştık. Dolayısıyla sisteme BTC girebilmesi için Satoshi bile olsanız mining yapmanız gerekiyor. Bunun tek istisnası coinin piyasaya girmeden önce yüklü miktarda mining veya staking yapılarak biriktirilmesi daha sonra piyasaya sürülmesidir. Bu durumda da yapılan işlemler sadece sistemi yaratanların yaptığı işlemler olacağı için blockchain teknolojisi sayesinde bu işlemleri görüntüleyebiliyoruz. Sahibinin piyasada dolaşan arzın büyük bir yüzdesini elinde tutması da yatırımcıların hoşuna gitmeyecek bir davranıştır; çünkü sistemi tasarlayan kişi bu yüklü miktarı piyasaya sürerse, yüklü bir satış gerçekleşecek ve coinin fiyatında büyük bir düşüş olacaktır. Bu ihtimal de yatırımcılarda güvensizliğe neden olacaktır.


16- Peer-to-peer (P2P) nedir?

P2P (uçtan uca), kripto paraların bir sunucuya bağlı olmadığı sistemdir. Sistemi oluşturan ağ, mining yapan makinelerin birbiriyle haberleşmesiyle oluşur. Bu sayede olası bir siber saldırıda saldırılacak bir ana makine olmadığı için DDoS, Botnet gibi (sisteme anlık olarak binlerce istek göndererek sistemi kullanılmaz duruma getirmeyi hedefleyen saldırılar) saldırılara karşı sistem korunaklı bir hâle gelmiş olur.


17- Kripto paraların değeri nasıl belirleniyor?

Kripto paraların değeri, tamamen arz-talep durumuna göre oluşuyor. Elinizde bir kağıt olduğunu düşünün bu kağıdı 20 TL'ye satmak istiyorsunuz. Yanınızdaki kişi de aynı kağıda sahip ve 25 TL'ye satmak istiyor, onun yanındaki de 30 TL'ye satmak istiyor. Şu an en ucuz kağıt sizde, biri gelip kağıt almak isterse sizden alacaktır, dolayısıyla kağıdın şu anki değeri 20 TL. Bir müşterinin geldiğini, 20 TL'ye satılan tüm kağıtları almak istediğini ve sizin kağıtlarınızı alıp, yerinize geçerek kağıtları 35 TL'ye sattığını düşünün. Bu durumda en ucuz kağıt 25 TL oldu ve artık kağıt almak isteyen biri en ucuz 25 TL'ye kağıt alabilecek. Tam tersi bir durum olduğunu düşünelim. Siz 20 TL'ye satarken biri gelip 15 TL'ye satmaya başlarsa bu durumda kağıdın değeri 15 TL'ye inecektir.


18- Nasıl kripto para alırım?

Bu konuyu kripto para alım-satım rehberi yazımda işlemiştim. Linke tıklayarak detaylı bilgiye ulaşabilirsiniz.


19- Kripto paradan nasıl kâr elde edebilirim?

Bunun kesin bir yöntemi yok. En bilimsel yolu ise kripto paraların altındaki teknolojiyi anlayabilecek düzeyde blockchain bilgisi, finansal okuryazarlık ve düzenli piyasa takibi olacaktır.


20- Spot işlem nedir, marjin işlem nedir?

Spot işlem, yatırdığınız para kadar işlem yapabildiğiniz seçenektir. Marjin işlem (piyasa jargonuyla kaldıraç) ise paranızın katlarıyla yaptığınız işlemlerdir. Kaldıraçın belli limitleri vardır ve bu piyasadan piyasaya değişmektedir. Kolayca anlaşılabilmesi açısından bir işlem örneği üzerinden gidelim: x10 kaldıraçlı olarak bir kripto paraya 100 TL yatırdığınızı düşünün. Kaldıraçlı işlemlerde yatırdığınız para, marjin miktarınızla çarpılmış gibi davranır. 100x10=1000 TL, kripto para %10 değer kazanması durumunda 1000*%10=100 TL kazanmış olacaksınız. Yani %10 değer kazanmada, sizin paranız %100 değer kazanacaktır. x5 açılırsa %50 olacaktır şeklinde hesabını yapabilirsiniz. Tam tersi %10 düşüş yaşanırsa, paranızın %100'ünü yani tamamını kaybedeceksiniz. Marjin işlemlerin genellikle uzmanlar tarafından kullanılması tavsiye edilir.

Yorum Gönder

0 Yorumlar